Bağımlılık

Bağımlılığın çeşitli ölçütleri vardır. Buna göre aşağıda yer alanlardan sadece üçü bağımlılık tanısı koymak için yeterlidir.

• Madde kesildiğinde ya da azaltıldığında yoksunluk belirtilerinin ortaya çıkması
• Madde kullanımını denetlemek ya da bırakmak için yapılan ama boşa çıkan sürekli çabalar
• Maddeyi sağlamak, kullanmak ya da bırakmak için büyük zaman harcamak
• Madde kullanımı nedeni ile sosyal, mesleki ve kişisel etkinliklerin azalması ya da tamamen bırakılması.
• Madde kullanımını denetlemek ya da bırakmak için yapılan ama boşa çıkan sürekli çabalar
• Maddenin tasarlandığından daha uzun ve yüksek miktarlarda alınması
• Fiziksel ya da ruhsal sorunların ortaya çıkmasına ya da artmasına rağmen madde kullanımını sürdürmek

Bağımlılık uzun zaman ruhsal ve fiziksel bağımlılık olarak ikiye ayrılmıştır: Fiziksel bağımlılık; maddenin varlığına karşı duyulan fizyolojik bir istektir. Beden uyuşturucu maddeye karşı bir adaptasyon geliştirir. Madde alınmadığı zaman, ortaya bazı belirtiler çıkar zira bedenin bulduğu fizyolojik adaptasyon bozulmuştur. Kendini yeni duruma göre ayarlamak zorundadır.

Ruhsal bağımlılık alışkanlık, itiyat gibi diğer bazı terimler ile de açıklanır. Bireyin duygusal ya da kişilik yapısı gereği gereksinimlerini tatmin etme, gidermek amacı ile o maddeye düşkünlüğü biçiminde tanımlanabilir. Ruhsal bağımlılıkta madde alındığında doyum, rahatlama ve haz meydana gelir.

Modern psikolojide bu iki tanım birbirinden ayrılmamaktır çünkü bireyde hem ruhsal hem de fiziksel bağımlılık aynı anda görülebilir. Fiziksel bağımlılık kısa bir süre içinde sonlanabilir. Ancak asıl sorun ruhsal bağımlılığın sonlandırılmasıdır. Bu daha uzun bir süreç ve çaba gerektiren bir durumdur.

Bağımlılık Yapan Maddeler

• Alkol
• Sigara
• Esrar
• Uçucu Maddeler
• Eroin
• Morfin
• Ketamin
• Meskalin
• Metamfetamin
• Steroidler
• Kokain
• Ecstasy
• LSD

Kimler bağımlı olma eğilimindedir?

Daha çok özgüvenleri zayıf ya da kaygılı bireylerin, hayatın getireceği zorluklardan kaçarak alkol, sigara ya da uyuşturucu bir maddeyi destekleme aracı olarak kullandığı gözlemlenmiştir. Aşırı koruyucu anne-baba tutumları nedeniyle gerginlik ve baskı doğuran durumlarla yüzleştirilmemiş, yeterince sorumluluk verilmemiş bireylerde bağımlılık oranları yüksektir.

Bağımlılık düzelir ancak iyileşmez.
Kişi madde kullanmadığı sürece sorun yoktur ne var ki madde kullanmaya başladığı andan itibaren bağımlılık sorunu canlanıverir.

Bağımlılık vakalarının çoğu nüksetmektedir. Dolayısıyla bireyin kendi arzusu ve yakınlarının desteğiyle uzun süreli psikoterapi alması gerekir.

Nikotin Bağımlılığı

Nikotin sigara dumanıyla vücuda alınan 4000 kimyasal maddeden biridir ve bu maddeler içinde beyne etkisi en belirgin olanıdır. Her sigara ile vücuda 1-2 miligram nikotin alınır. Nikotin solunduktan 10 saniye sonra beyne ulaşır.

Nikotin beyindeki yaşamsal işlevleri düzenleyen (yemek, cinsellik vb.) merkezde dopamin artışına sebep olur. Sigara içildikten sonra duyulan haz ve doygunluk buradan gelir. Ayrıca nikotin beynin bir diğer bölgesindeki etkisiyle dikkat artışı ve uyanıklık durumunu sağlar.

Ergenler üzerinde yapılan bir çalışmada, bağımlılık ve yoksunluk bulgularının kimi gençlerde sigaraya başladıktan birkaç hafta gibi kısa süre sonra çıktığı görülmüştür. Bazıları daha uzun bir süre kullandıktan sonra bağımlı hale gelir. Yani kimi genç için sigarayı denemek gibi bir şans yoktur, kullanım başladıktan çok kısa bir süre sonra kişi bağımlı hale gelir.

Neden sigarayı "hemen" bırakmalısınız?

Sigaranın içinde 4000’den fazla madde vardır ve bunların en az 43 tanesinin kansere sebep olduğu bilinmektedir. Sigara bugün önlenebilir ölüm sebeplerinde birinci sırayı almaktadır. Örneğin Amerika Birleşik Devletleri'nde ölümlerin %20’sinden sigara sorumludur. Sigara kullanımı sonucu görülen akciğer kanseri sıklığı kadınlarda meme kanseri sıklığını aşmıştır ve yılda 140.000 kadın sigaraya bağlı sağlık problemlerinden ölmektedir.

Bir çok insan sigarayı bir kerede bırakamazsa hep başarısız olacağını düşünür. Oysa diğer bağımlılıklar gibi nikotin bağımlılığı da ortalama 5-7 defa denendikten sonra tamamen sonlandırılabilir.
Nikotin bağımlılığında nükslerin görülmesi doğaldır ve her nüksten sonra birey sigaraya teslim olmak yerine nükse götüren sebepleri tespit etmek için bir terapiste başvurmalıdır.

Sigara kullanımı kalp damarlarının tıkanması sonucu gelişen kalp krizine (enfarktüs) sebep olur. Bunu damarların iç yapısını bozarak, kolesterol taşıyan lipoproteinleri ve estrojen düzeylerini azaltarak ve kan şekerini yükselterek yapar. Kalp hastalığı ve felç sıklığı sigara içip doğum kontrol hapı kullanan kadınlarda daha da yükselir.

Özellikle küçük çocuklar yakınlarında sigara içilmesinden etkilenirler ve bu çocuklarda solunum yolu rahatsızlıkları daha sık görülür.

Yılda 53.000 kişi sigara içenlerin yanında bulunduğundan ölüyor. Sizin yanınızda kim var?

Sigara kullanımı adet düzensizliklerine sebep olur (premenstrüel sendrom dışında), kadınlık hormonlarından östrojeni azaltarak erken menopoza ve osteoporoza sebep olur. Kadının doğurganlığı azalır ve hamileyken düşük yapma riski artar. Gebeliğinde sigara içen kadınların çocukları düşük kilo ile doğarlar, büyümeleri yavaştır ve okulda öğrenme güçlükleri yaşarlar. Daha çok genç yaştaki kadınlarda görülen serviks kanserleri sigara kullananlarda daha sıktır.

Sigara kullanımının ciltte kırışıklıkların artmasına, tırnakların kolay kırılmasına sebep olduğu da bilinmektedir.

Nikotin bağımlısı mısınız?
 

1.	Günde kaç adet sigara içiyorsunuz?     10 ve daha az     10 ve daha fazla
2.	İlk sigaranızı uyandıktan ne kadar süre sonra içiyorsunuz?     İlk 30 dk içinde     60 dk sonrasında
3.	Sigara içmenin yasak olduğu hastane, sinema vs gibi yerlerde, bu yasağa uymakta zorlanıyor musunuz?     Evet     Hayır
4.	Sabah saatlerinde, günün diğer saatlerine göre çok sigara içer misiniz?     Evet     Hayır
5.	Hangi sigaradan vazgeçmek size daha zor gelir?     Sabah ilk sigara     Herhangi biri
6.	Çok hasta olsanız bile sigara içer misiniz?     Evet     Hayır