Stres

Bireyin bedensel ve ruhsal sınırlarının tehdit edilmesi ve zorlanmasıyla ortaya çıkan gerginlik haline stres denir. Böyle bir durumda bireyde hem bedensel hem ruhsal düzeyde bir dizi farklılık meydana gelir. Örneğin; gözbebekleri büyür, kas gerimi artar, nabız hızlanır, kan basıncı yükselir, solunum sıklaşır. Yoğun stres altındaki birey iş göremeyecek bir duruma gelip ciddi sorunlarla karşılaşabilir. Stres, uyku bozukluklarından baş ağrılarına iştahsızlıktan iktidarsızlığa kadar uzanabilen ve bireyin yaşam kalitesini gözle görülür biçimde düşürebilen bir tablo ile seyredebilir.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu

Bireyde, ciddi fiziksel zararın oluştuğu ya da yaşamını tehdit edici travmatik bir olayla (çok sevilen birinin ani kaybı, trafik kazası, doğal afet, çatışma, savaş…) karşılaştıktan ya da böylesi bir olaya tanık olduktan sonra meydana gelen ciddi bir rahatsızlıktır. Çoğu kez travmatik olaydan birkaç saat, birkaç gün, daha seyrek olarak da birkaç hafta, birkaç ay sonra ortaya çıkar. Travmatik olaylar yaşayan kişilerin ailelerinde de bu bozukluğu rastlanabilmektedir. Travmatik bir olay tecrübe eden kişilerin bir çoğunda, şok, öfke, gerginlik, korku ve hatta suçluluk tepki olarak ortaya çıkabilmektedir. Bu tepkiler olağandır ve bir çok kişiye göre zamanla kaybolmaktadır.

Yoğun strese maruz kalmak astım, ülser, migren, artrit, ürtiker, sedef, diyabeti hipertansiyon veya kalp sorunları gibi bazı rahatsızlıkları alevlendirebilir, özellikle yüksek tansiyonu olanlarda “inme” riskini  artırır. Aşırı zayıflamak ya da kilo almak söz konusu olabilir. Sigara ve alkol kullanımı ya da bağımlılığı gelişebilir.

Post travmatik stres bozukluğu olan bir kişide ise bu tepkiler devamlı ve hatta artan şekilde gözlenmekte, kişinin hayatını bir çok alanda engelleyecek kadar güçlü etkiye sahip olmaktadır. Bozukluğa sahip olan bireylerde bu belirtiler 1 aydan fazla sürmektedir ve birey olaydan önceki işlevselliğine geri dönememektedir. Post travmatik stres bozukluğu belirtileri olaydan sonraki üç ay içinde gözlenmeye başlanır. Ancak bazı vakalarda olayın yıllar sonrasına kadar belirtiler ortaya çıkabilmektedir. Belirtilerin yoğunluğu ve şiddeti değişiklik gösterebilmektedir. Kimi bireyler 6 ay içerisinde normal hayatına dönebilirken kimileri bu rahatsızlığı daha uzun süre yaşamaya devam etmektedirler.

Post travmatik stres bozukluğunun belirtileri genellikle üç kategoride incelenmektedir .

• Tekrar tekrar o anı yaşamak:Yaşadığı travmatik olayı, halüsinasyonlar, kabuslar ve flashback'ler ile (alakasız bir söz veya çağırışım yapacak bir davranışla o ana dönmek) tekrar tekrar yaşama durumudur. Bu anılar kişide yoğun bir üzüntü ve strese neden olmaktadır.
• Kaçınma:Birey kendisine travmatik yaşantıyı hatırlatan kişilerden, yerlerden, düşüncelerden ya da durumlardan uzak durur. Bu durum aile ve arkadaşlardan kopma ve izolasyon hallerini beraberinde getirerek onu travma öncesinde haz duyduğu aktivitelerden de uzaklaştırmaktadır.
• Yüksek uyarılmışlık hali: İnsan ilişkilerinde problem yaşanması (diğerlerine ilgi hissetme ve göstermede azalma) uykuyu dalmada ya da uyumada zorluk, gerginlik, öfke patlamaları, konsantrasyon güçlüğü ve kolayca korkma ya da yerinde duramama.

Bu konuda önemle üzerinde durulması gereken nokta, travmayı bireyin tek başına tolare etmesinin zorluğudur. Zaman kaybedilmeden profesyonel bir yardım alınması tavsiye edilir.